Hành hương Linh Thứu

Tôi tưởng tượng ngày xưa ông cụ từng đứng ở đây “chém gió”, và bây giờ ngài vẫn đang đứng chung với tôi: không ở phía trước như một đối tượng để tôi lễ, càng không phải một quyền uy nhìn xuống, mà ở bên cạnh, dưới nắng, cùng nhìn vào khoảng không trông xuống thành Vương Xá.

Tôi cố chắp tay cho có chút thành kính, nhưng mắt lại nhìn thẳng lên bầu trời. Tôi nói với ông cụ rằng tôi không hiểu cụ đang nói gì. Đến Linh Thứu, người ta thường muốn tưởng tượng mình có thể nghe lại một bài pháp nào đó, một vọng âm từ kinh điển, những lời dạy từng vang lên trên đỉnh thiêng này. Tôi có thể đọc kinh, đọc lịch sử, biết các truyền thống gắn nơi này với những pháp hội lớn. Nhưng đứng giữa nắng và đá, tôi không nghe được lời nào. Tôi chỉ thấy một khoảng cách rất lớn giữa việc biết rằng Phật từng nói và việc hiểu điều Phật muốn nói.

Con vẫn nghĩ lời nói là phần chính của bài pháp sao? Tôi đoán, ông cụ sẽ bảo thế.

Chúng ta thường tin vào câu, khái niệm, trích dẫn và khả năng diễn đạt. Chúng ta nghĩ hiểu là nắm được lời. Nhưng Linh Thứu khiến tôi nghi ngờ điều đó. Nếu nơi này từng là nơi thuyết pháp, điều còn lại hôm nay không phải lời, mà là một đỉnh núi vẫn đứng đó, sừng sững cho sự lắng nghe. Mà lắng nghe không nhất thiết là nghe được một cái gì cụ thể. Có khi lắng nghe là đứng trước im lặng mà không vội lấp liếm bằng hiểu biết đơn sơ của mình.

Thời gian không tồn tại như một đường thẳng, quá khứ, hiện tại và tương lai không hoàn toàn tách rời, thì có thể Phật vẫn đang nói mà không nói. Ta đứng trong hiện tại, nhưng hiện tại ấy bị xuyên qua bởi ký ức, kinh điển, các thế hệ hành hương, các thế lực thù địch , những lời đã được chép lại, dịch lại, tụng lại, giảng lại, tranh luận lại. Phật có thể không còn ở đó như một thân thể lịch sử, nhưng cách con người tiếp tục đến đó, cúi đầu, khóc lóc, tưởng tượng ngài đang nói, làm cho bài pháp ấy chưa hoàn toàn kết thúc. Một bài pháp không chỉ tồn tại trong khoảnh khắc được nói ra, mà còn trong các thân thể tiếp tục muốn nghe.

Không có mặc khải. Không có câu kinh nào bỗng sáng lên. chỉ có nắng, đá, và sự lải nhải của các chú Ấn lẽo đẽo theo để tìm cách bán tràng hạt. Linh Thứu không chiều lòng ham muốn trải nghiệm tôn giáo, không cho tôi một cảnh tượng đủ mạnh để bốc phét rằng mình đã được chuyển hóa. Linh Thứu buộc tôi ở lại với sự không hiểu.

Tôi không bước vào nơi trung tâm, không kinh hành, không nhiễu ba bốn vòng như những người bạn đồng hành. Tôi chắp tay nhưng không hướng, vì lúc ấy tôi không biết phải hướng về đâu. Hướng về một di tích? Một ký ức? Một Đức Phật lịch sử? trong kinh? trong tưởng tượng của tôi? Hay hướng về chính phần trong mình đang cần học cách không sở hữu cả sự thành kính? Cái vái không hướng ấy, nghĩ lại, có lẽ là cử chỉ vui nhất ở Linh Thứu.

Kinh điển thường cho ta ảo tưởng rằng lời Phật có thể được nắm giữ trong câu chữ. Câu chữ còn lại tuy quý nhưng vẫn thiếu. vì thế mà người ta cần hành hương: không phải để xác minh kinh điển, mà để cảm thấy sự thiếu ấy bằng thân thể. Đến một nơi được gắn với lời Phật.

Khoảng lắng ấy làm cho Phật gần hơn theo một cách giản đơn. Một Đức Phật luôn có sẵn câu trả lời cũng chẳng thú vị gì. Một Đức Phật bị biến thành cái loa phường phát liên tục những lời dạy đúng đắn, những trích dẫn đẹp, và an ủi phù hợp mọi tình huống như chatgpt. Ta gọi ngài mỗi khi cần một câu nói hay, mượn ngài để làm suy nghĩ mình có vẻ sâu hơn, để xác nhận những điều mình đã muốn tin. Nhưng một Đức Phật trên Linh Thứu không nói gì, hoặc có nói mà tôi không hiểu gì, khiến tôi bớt muốn sở hữu ngài. Ngài không thuộc về tôi. Ngài không bị tôi biến thành một giọng nói minh họa cho bài viết của mình (xin lỗi, giờ con lại dí cụ vào bài viết của con, mô Phật  ). Ngài chỉ đứng đó, trong sự không chắc chắn, và có lẽ chính sự không chắc chắn ấy mới là phần còn lại của bài pháp.

Non Thứu vang âm, muôn thủa truyền nghe Vô tự pháp
Đỉnh Linh ngả bóng, sát na quên sạch hữu vi thân

鹫岭宣音，千古传闻无字法
灵岩立影，刹那忘却有为身